Home»کانون نخبگان آفتاب نهان»پیشنهاد مطالعه»«کندوی کتاب»، طرح ساده ای در تشویق به مطالعه مشارکتی

«کندوی کتاب»، طرح ساده ای در تشویق به مطالعه مشارکتی

0
Shares
Pinterest Google+
«کندوی کتاب» عنوان طرحی است که با هدف معرفی مجموعه ای از کتاب های موثر و مفید در یک یا چند زمینه طراحی شده است.
در کندوی کتاب هر فرد با انتخاب کتابی از مجموعه کتاب های معرفی شده به جمع همراهان طرح وارد گردیده و با تکمیل کاربرگ گزارش و روایت کتاب به عضویت شبکه کتاب خوانان طرح در می آید. از اهداف تربیتی و آموزشی طرح انتقال پیام هایی در جهت پرورش قوای ذهنی، دقت و تفکر منطقی مخاطبان است.

 

کاربرگ های تکمیل شده توسط اعضای طرح به سادگی می تواند به به یک پایگاه داده نرم افزاری تبدیل شود و به شکلی هوشمند، یک بانک نرم افزاری را تشکیل  دهد که شامل گزارش و روایت و تصویر هر کتاب است. نکته مهم اینجاست که «کندوی کتاب» را با هر کتابخانه کوچک و بزرگی می توان اجرا نمود، و دیگر اینکه این طرح در جمع  کتابخوان می کوشد و نه جمع کتب! و می تواند به راحتی کارهای تیمی کتاب خوانی حرفه ای را هدایت کند.

اشاره:
«کندوی کتاب» عنوان طرحی است که با هدف معرفی مجموعه ای از کتابهای موثر و مفید در یک یا چند زمینه طراحی گردیده است. اگرچه شیوه طراحی کندوی کتاب به گونه ای فرایندمحور است، یعنی حرکت های جاری در طرح از برای همراهان آن رشد دهنده به حساب می آید، با این حال تلاش مخاطبان و همراهان طرح می تواند به تولید محصولات فرهنگی متفاوت منجر می گردد. محصولاتی از قبیل سی دی کاتالوگِ چند رسانه ای معرفی و نمایش انتخابی و هنرمندانه کتاب ها و بانک اطلاع رسانی کتاب که به شکل هوشمند و طراحی شده ای به عنوان یک محصول تولیدی طرح به مصرف دوباره طرح می رسد.
در کندوی کتاب هر فرد با انتخاب کتابی از مجموعه کتاب های معرفی شده به جمع همراهان طرح وارد گردیده و با تکمیل کاربرگ گزارش و روایت کتاب به عضویت شبکه کتاب خوانان طرح در می آید. از اهداف تربیتی و آموزشی طرح انتقال پیام هایی در جهت پرورش قوای ذهنی، دقت و تفکر منطقی مخاطبان است.
نوآوری این طرح در این زمینه است که در گزارش کتاب ها جایی را برای تولید، خلاقیت، و ذوق و احساسات مخاطبان باز گذاشته است و بدین وسیله نشاط عمل را فزون ساخته است.
کاربرگ های تکمیل شده توسط اعضای طرح به سادگی به نرم افزار طراحی شده منتقل گردیده و به شکلی هوشمند، یک بانک نرم افزاری را تشکیل می دهد که شامل گزارش و روایت و تصویر هر کتاب است.

تفاوت این طرح با دیگر طرح های مشابه در نکات ذیل خلاصه می شود:

۱٫ فرآیند محور است و ایجاد تعامل با همراهان کتابخوان طرح را نخستین هدف خود می داند.
۲٫ با طراحی یک سازواره تربیتی در پس ساختار شکلی طرح اهداف مهمی را در این زمینه دنبال می کند.
۳٫ با تلفیق هنر و جذابیت در ارائه محصولات تولیدی را به چیزی فراتر از یک بانک داده تبدیل نموده و رسالت شوق آفرینی و ذائقه گشایی مخاطبان را در دستور کار دارد.
۴٫ فرآیند مدیریت و اجرای طرح سیال، منعطف و کم هزینه است و در شکل حداقلی و حداکثری (در ابعاد یک کتابخانه شخصی تا یک موسسه بزرگ آموزشی) قابل اجرا می باشد.
۵٫ طرحی فراگیر اما تخصصی است و البته برای ورود به طرح پیش شرط خاصی جز علاقه مخاطب را لحاظ نکرده است.
۶٫ بر خلاف بسیاری از چنین طرح ها که از برای مرحله جذب به آموزش مخاطبان طرحی ندارند و مسئله انگیزه را نادیده می انگارند، این مسئله را در متن طراحی مورد هدف قرارداده است.
۷٫ این طرح تنها در یک زمینه علمی- منطقی و تحلیلی (اصطلاحا مربط به تفکر سمت چپ ذهن) شکل نیافته و زمینه بروز توانایی هایی همچون نوآوری، ترکیب و هماهنگی امور را (ذهن سمت راست) فراهم آورده است.
۸٫ این طرح نوعی مطالعه هدفمند را به مخاطبان و کتاب خوانان خود به صورت فراشناختی و غیر مستقیم می آموزد.

این طرح به صورت میدانی و نمونه در نیمه تابستان گذشته (سال ۱۳۸۷) با محور قرار گرفتن کتاب هایی در زمینه «خلاقیت و آموزش تفکر» به اجرا درآمد، و هم اکنون در مرحله میانی خود و در آستانه تولید سی دی کاتالوگ هنری معرفی کتاب ها به سر می برد. در ادامه به بخشی از اهداف تربیتی و آموزشی طرح مطالعاتی و تولیدی کندوی کتاب اشارت رفته است.

مهمترین پیامدهای تربیتی:

برخی موضوعات هستند که شما اگر در هر رشته، شغل و فعالیت فردی یا گروهی باشید صد البته نیاز خود را بدان ها احساس می کنید و شاید همواره در پی آن باشید تا وقتی را برای کاری جدی تر و عمیق تر درباره آن موضوع اختصاص دهید.
و یا گاهی فرصت انجام کاری را حتی با فرصت گذاری ناپیوسته درباره آن پیدا می کنید اما روش کار اصولی درباره آن موضوع را نمی دانید و یا مشاوری برای راهیابی و هدایت کارتان ندارید و در پایان اگر این روند ناموفق ادامه یابد، آن را به فراموشی می سپارید و کار و مطالعه و تحقیق درباره آن موضوع را به اهلش می سپارید. من این حالت را «خطر خستگی» نامیده ام.
خستگی از کندوکاو پرسش ها، جستجوی افکار، هم اندیشی با صاحب نظران برای رسیدن به پاسخ های قانع کننده، الگوهای عمل، نوآوری ها و خلاقیت.
در مقابل این حالت، هرگاه از برای هریک از ما، در وقت شکفتن و اندیشیدن، رفیق شفیق و راه همواری فراهم شود، جویبار تلاشمان به دشت حاصلخیز استعدادها رسیده و مسیر حرکت اندیشه ی ما با رویش و جوشش و آفرینش همراه خواهد شد. یکی از ابزارها و همراهان راهگشای این رویش و رشد، کتاب است.
و ما این جمله را بارها و بارها شنیده ایم.
لیک این تنها شاید بخشی از همه آن چیزی است که بدان محتاجیم.
به نظر می رسد ما برای کتاب خواندن و کتاب خوان شدن به مواردی تکمیل کننده و «یاور» نیز نیاز داریم و بدون حضور این موارد بخشی از چرخه مطالعه کم ناقص خواهد بود.
من این موارد را یاوران کتابخوانی نام نهاده ام :
۱٫ انگیزه: برخورداری از عوامل انگیزشی و ارزشی مربوط به مطالعه.
۲٫ جغرافیای دانش: برخورداری از سیر مطالعاتی و دید کلی نسبت به موضوع.
۳٫ روش صحیح مطالعه: برخورداری روشی نقادانه و تحلیلی در فهم مطالعات و ایجاد شبکه دانش میان دانسته های قبلی و جدید.
۴٫ روش نسخه برداری از یادگرفته ها: برای نمونه می توان به برخورداری از روش صحیح خلاصه نویسی و یادداشت برداری اشاره نمود.
۵٫ روش ارائه و بکارگیری: روش استفاده مبتکرانه از دانسته ها در جهت دستیابی به نتایج تازه و تولید علم. (تفکر برتر)
به این موارد می توان برخی عوامل مادی را نیز افزود. مواردی از قبیل : فراهم بودن شرایط فیزیکی مطالعه مثل نور، گرما و سرما …. و شرایط جسمی مطالعه مثل نشستن صحیح، پرنبودن شکم و … که البته در این باره مطالب شنیدنی بسیار گفته و نوشته شده است لیک از آنجا که اهمیت آنها از موارد غیر مادی کمتر است و با موضوع مستقیم این طرح ارتباط صریحی ندارد از پرداختن بدان ها دوری می کنیم.
درباره «یاوران کتابخوانی» نیز مجال بحث و دقت شایسته را نداریم لیک آن را مقدمه ای از برای معرفی طرح کندوی کتاب قرار می دهیم.

به بیان خلاصه طرح کندوی کتاب از منظر یک زمینه ساز و ایجادکننده ی بستر مطالعه و تشویق به کتابخوانی طرحی است که با روشی ساده، سیال و انجام شدنی همه یاوران کتابخوانی را از برای مخاطبان خود فراهم آورده است.
یعنی کلیه کتابخوانان طرح به نوعی به ۵ عامل یادشده دست یافته و به مرور زمان به یک کتابخوان حرفه ای و علاقمند تبدیل می شوند!
و البته این هدف تربیتی بخشی از اهداف طرح کندوی کتاب است. در ادامه با توضیح تفصیلی طرح فحوای این دعوی روشن خواهد شد.

مطالعه تیمی و حرفه ای:
کندوی کتاب با همین شیوه و روشی اشاره شده در تابستان سال هشتاد و هفت به اجرا درآمد. در این اجرا به مناسبت نامگذاری این سال با عنوان سال نوآوری و شکوفایی بر آن شدیم تا محور تخصصی مطالعه طرح را موضوع خلاقیت و تفکر قرار دهیم.
این موضوع جدای از آن که بحث روز و نقل محافل باشد یک نیاز همگانی و دارای زوایایی گوناگون بود و بنابراین برای شروعی خاطر انگیز با طیف وسیعتری از مخاطبان با انواع مهارت ها، سلایق و رشته ها مناسب به نظر می رسید.
در واقع خلاقیت و تفکر از آن دست موضوعاتی است که همه ما نیاز خود را به ان در کار و تفکر و کلام احساس مینماییم و این فرصتی بکر از برای کندوی کتاب به حساب می آمد.
با اتخاذ این تصمیم درباره موضوع کتاب هایی که قرار بود از برای کتابخوانان خود فراهم کنیم بخش از موانع انگیزشی مخاطبان خود را از سر راه به کنار نهادیم.
اما انتخاب موضوعات فراگیر با آفاتی همیشگی روبروست و آن اینکه موضوعات عوامانه گشته و روش و منش علمی خود را از دست می دهند و در نتیجه کار نتایج علمی و دقیق خود را از دست خواهد داد.
از برای این دغدغه محدود نمودن موضوع مطالعه خود یک راه حل بود!
در واقع موضوع خلاقیت یک موضوع عامِ تخصصی است!

عامل دومی که انگیزه را افزایش می داد حضور عنصر آزادی در انتخاب کتاب مورد علاقه توسط مخاطبان بود.
این مهم با خریداری حجمی از کتابهای مربوطه و نمایش آنها در چندیدن قفسه محقق شد.
هر فرد با توجه به علاقه و محدودیت های فرصت گذاری خود کتابی را انتخاب می نمود و به این وسیله انگیزه واقعی و اصیلی را درباره هر کتاب تجربه می کردد

تذکر: این طرح بدون نیاز به خرید کتاب نیز قابل اجراست!
تنها کافی است حچمی از کتابها- که می تواند از کتابهانه شخصی شما یا موسسه آموزشیتان باشد- در موضوع یا موضوعاتی خاص دسته بندی شده و بر مبنای آنها طرح به اجرا درآید.
از دیگر عوامل موثر در ایجاد انگیزه قوی در مخاطبان و همراهان طرح کندوی کتاب، این عامل فعال کننده است که محاطبان از ابتدای قبول همکاری خود با طرح از نقش آتی خود ایجاد محصول تولیدی طرح- برای نمونه سی دی معرفی و نمایش کتاب ها- واقفند و به همین دلیل اهمیت و ظرایف کاری را که در حال انجام انند درک می کنند.
بدین وسیله دید وسیعتری از کار خود یافته و دقیقتر و هوشمندانه تر عمل می کنند. این عامل در ادبیات کارهای هنری و روشهای هنرمندانه یک اثر با نام روش هنر حضوری/ Performance Art شناخته می شود. هنری که در آن اثر هنری و هنرمند یکپارچگی داشته و هنرمند بخشی از اثر و اثر بخشی از هنرمند به حساب می آید.
کندوی کتاب نیز به همین معنا یک هنر حضوری است چراکه همراهانش از همان آغازین لحظه همراهی، نقشی از تابلوی پایانی آن به حساب می آیند!
مزیت دیگر این عامل این است که میان اعضای طرح به شکل بسیار نشاط انگیزی احساس یکپارچگی ایجاد گردیده و هر فرد خود را یکی از اجزای موثر شبکه طرح به حساب می آور که بایستی تا زمان نعیین شده کار را به شکلی نیکو به انجام رساند .
به علاوه همزمان با این احساس وحدت در میان همراهان طرح، حضور مشاوران و راهبران طراح و متخصص در عرض کتابخوانان روحیه علم گرایی و قبول حس رهبری را در همراهان طرح هموار می سازد.
اینگونه اهداف از اهداف تربیتی و نهان طرح به حساب می آیدو آنچه امروزه با عنوان اهداف فراشناختی شناخته می شود.
اگر بخواهیم زوایای تربیتی و اهداف هر یک از مراحل طرح کندوی کتاب -با روشی که اکنون در پیش گرفته ایم- بیان نماییم ممکن است با درازدامنی کلام موجبات خستگی شما را فراهم آوریم، لیک این مهم را تنها درباره عامل انگیزه به انجام رساندیم تا لااقل در یکی از ۵ عاملَ یاور، نقش و تاثیر برخی دقت های طراحی را روشن نماییم.
با این توجه، از برای بیان دیگر روش های که کندوی کتاب از برای ایجاد عوانل ۵ گانه در مخاطبانش بکار می گیرد از جدول فشرده ذیل بعد بهره می بریم .

جدول معرفی خلاصه اهداف تربیتی و آموزشی طرح کندوی کتاب در هر یک از مراحل آن و روش تحقق آنها

عامل یاور روش ایجاد عامل یاور در طرح کندوی کتاب

انگیزه
• فراگیری موضوع مطالعه در طرح
• آزادی در انتخاب موضوع کتاب
• آزادی در انتخاب میزان وقت گذاری
• رونق نقش احساسات و ذوق شخصی مخاطب در طرح
• در دسترس بودن کتاب برای کتابخوان
• مشاهده کتابها و عناوین آنها در نخستین مرحله
• انعطاف طرح درباره شیوه همراهی با آن
• تولیدی بودن و فعال بودن طرح به لحاظ آموزشی
• ایفای نقش مخاطب در محصولات تولیدی طرح
• تحریک انگیزه علم جویی با حضور راهبران و مشاوران در طرح
• احساس حس کار گروهی و یکپارچگی در طول اجرای طرح
جغرافیای دانش
با مطالعه فهرستی از کتاب های مربوطه و ایجاد شبکه ای از دانشهای مربوطه در حوزه مورد نظر منجر به؛
• ایجاد انگیزه در کار بیشتر
• اشنایی اجمالی با یک سیر مظالعاتی انتخابی می شود.
روش صحیح مطالعه
• تصحیح روش مطالعات قبلی با تنظیم کاربرگ مطالعه کتاب
• ایجاد تفکر منطقی با مورد سئوال قراردادن همراهان طرح از محتوای کتاب در کاربرگ طراحی شده برای کتاب ها
• ایجاد تفکر نقادی با دعوت به نقد کتاب در کاربرگ کندوی کتاب
• ایجاد روحیه پرسشگری با برخی پرسش های موجود در کاربرگ طراحی شده
روش نسخه برداری
• ایجاد دقت در یادداشت برداری مسئولانه با ایجاد بخش گزارش کتاب در کاربرگ
• ایجاد تفکر خلاق و منعکس کننده ذوق و ابتکار مخاطب با ایجاد بخش روایت کتاب
روش ارائه و بکارگیری
• اساس طرح بر مبنای ارائه یک خروجی مفید و قابل استفاده توسط مخاطب است
• در هر روش تولیدی همراهی تفکر ترکیبی و تفکر تحلیلی- اصطلاحا ذهن راست و چپ – همزمان نتایج نوظهوری را در شخصیت اجرایی و فکری مخاطبان موجب می شود.

نمونه کاربرگ استفاده شده (اینجا) به جهت گزارش و روایت کتابها به پیوست آمده است.

 

منبع : پیشانی.آی آر